Karagiozis and the Golden Fleecing on the Antipodean Odyssey

I’m really excited to have been interviewed by Liz Hale of the Antipodean Odyssey about Karagiozis and the Golden Fleecing. The Antipodean Odyssey is a blog about the way classical myths are used today in children’s literature. Classical myths are still doing their job, entertaining, amusing, inspiring and educating us and our children. Pop over to read the rest of this interview. Take your time and peruse what’s on offer – graphic novels, kid’s novels, Disney…

I think puppetry is the most exciting way to interpret and present mythology and fairy tales. There is inherent magic in the way mythology can teach …

Karagiozis and the Golden Fleecing

Learning Greek with Karagiozis

Hello, hello, it’s been a little while since I’ve posted. What can I say? Life can make a nuisance of itself, getting in the way of cyber reality.

So, I didn’t totally shut up in the time I’ve been missing. I have written a guest blog post over at the Ergastirio Skiwn Kouzaros website which has been posted in both Greek and English about how wonderful Karagiozis is as a tool to teach Greek language and culture. You can pop over and have a read at:


Karagiozis and the Golden Fleecing is available to watch on the Ergastirio’s YouTube channel. The performance is in Greek, retaining the nuances of each character, and carries English subtitles underlining the movement of the plot.

The wonderful performance of the play begins after my short introduction.

Characters from Karagiozis and the Golden Fleecing in different stages of production

Karagiozis – Useful Resources

Homemade and coloured-in cardboard Karagiozis puppet
My Crafty Karagiozis

In putting together the stream of Meet The Cast posts for Karagiozis and the Golden Fleecing I relied heavily on a text I wrote years ago that became mixed up with other discarded manuscripts. The bibliography of which I’ve lost. Those posts are not properly referenced which I’d like to remedy here with a current list. One of the sites I found useful at the time has unfortunately since been hacked, and can now only be accessed through the wayback machine. To see the sites as I saw them you will have to enter any date in August 2013.

View a Performance

To understand Karagiozis, you have to watch him in action. The Ergastirio_Skiwn_Kouzaros production of Karagiozis and The Golden Fleecing on YouTube has English subtitles and for a non-Greek speaker is a good place to start. Today, it may be the only place on the internet you can see Karagiozis with English Subtitles.

(Yes, I know, I’m referencing myself – I wrote the plot/scenario, I wrote it in English with my Western sensibility. However, Anastasios Kouzis and the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros saw enough merit in it to translate it, and give it the idiosyncratic tweaks it needed for authenticity).

Useful Websites

The Ergastirio_Skiwn_Kouzaros not only sells the figures in their E-shop, they also take orders. Their YouTube site has videos with performances, how to make videos, and discussions of the history and culture of Karagiozis in Greek. Their blog can be viewed in English.

Athanasiou Theatre Θιασος Θεατρου Σκιων Αθανασιου (karagiozis.gr) Use Google translate. Wonderful character breakdowns, all around history and a Greek Bibliography

Tasos Andriotis, http://www.karagiozis.tk – a wonderful breakdown of the different forms of Karagiozis theatre – the history plays, religious, mythological, the fairytales and the patriotic plays. Use the Wayback machine.

Dorina Papaliou’s Greek Shadows: A new, comprehensive website dedicated to Shadow Theatre. Adobe Flash player is required. The blog can be viewed in English.

Panos Kapetanidis Theatre of Shadows by Panos Kapetanidis (karagkiozis.com) has a users forum and shop.

On Instagram The Karagiozokomio has wonderful historic images with short articles that can be translated as well as longer pieces on the Karagiozokomio YouTube channel.

Karagiozis on Wikipedia

Makedoniki Zoi Magazine article: Volume 117, February 1976. Sorry no English translation.

Encyclopaedia Britannica

Macedonia Life magazine article on Karagiozis puppet theatre in Northern Greece, Feb 1976

Interview with Tasos’ Kollitiria – the Ergastirio Skiwn Kouzaros

The Ergasitrio Skiwn Kouzaros puppeteers Elisavet Nesseri and Vagelis Kouzis
Elisavet Nesseri and Vagelis Kouzis of the Ergatirio_Skiwn_Kouzaros

Karagiozis and the Golden Fleeting premiered last Sunday on Youtube and if you’ve had a chance to watch it, I think you’ll agree that it looks absolutely gorgeous! Were you thoroughly charmed and impressed with the dexterity of Anastasios Kouzis’ delivery of each figure, as I was? There is something else that is impressive with the production and that is the way in which it has been filmed – there are close up shots of the intricately designed figures “treading the boards” as well as panoramas of the perde, the shadow screen. The magic wouldn’t be possible without the skills of the members of the Ergastirio_Skiwn Kouzaros, Elisavet Nesseri and Vagelis Kouzis.

Making up the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros with Anastasios Kouzis are his children, Elisavet Nesseri and Vagelis Kouzis, who are third generation Karagiozis Puppeteers.

Thank you for allowing me to interview you.

We also thank you very much for the trust and the opportunity to showcase the craft of Karagiozis beyond the borders of Greece.

1.What is your role in the Ergastirio?

The Ergastirio_Skiwn_Kouzaros began for us like a parallel project with the aim of reviving and continuing the work of our grandfather and our father and the skills of the Shadow Theatre. Originally our role was the releasing of a great coiled knot of information and work we carried within. Now, however, in the midst of our consuming involvement, our concern for the history of the actual craft grew, with the result that slowly, slowly we became engaged with greater effort in its development.

Still, we continue our efforts to make our work known to the greatest possible public.

2.What do you like best about the Karagiozis Puppet Theatre?

Karagiozis and the Shadow Puppet Theatre is ultimately a contemporary craft which over the years has developed and changed. However, its basic essence has remained the same.

It is a craft that has the ability to entertain and educate, teach values and anything else, and when a person like Karagiozis who isn’t especially well-endowed and whose only defense at his disposal is his good name, he shows us how we can comport ourselves in difficult situations with a smile and optimism.

This is one feature which makes us especially love Karagiozis, because he gives us strength.

Shadow Puppeteers Elisavet Nesseri and Vagelis Kouzis surrouned by some of the figures and the perde.
Elisavet and Vagelis surrounded by some of their creations, including on the top row, Karagiozis Kollitiria aka children

3.How many characters to you play in a single performance? Do you ever get them confused?

At the moment we have decided to only perform on YouTube although it doesn’t compose our major work it is a beautiful brushstroke in our endeavours.

The performances we play we divide into scenes and we each take care to choose a particular role and apply ourselves to have a complete result.

4.What has been your most memorable experience with the Ergastirio?

The comedic bloopers that occur in the situations where we come together to film the performance!

5.What role will you be playing in the production of Karagiozis and the Golden Fleecing?

We play a little part in all of the roles. Our favourite moment is the appearance of the goats on the screen!

You can watch their wonderful work on the Ergastirio_ Skiwn Kouzaros YouTube channel and purchase figures and stationary and more from the Ergasitirio’s E-shop.

Karagiozis and The Golden Fleecing is performed in Greek with English subtitles on the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros YouTube channel.

I’d like to thank Anastasios, Elisavet and Vagelis for their wonderful work bringing my story to the shadow screen. The charming result has been a great effort on their part. They translated my text into Greek, took up the slack in providing each figure their characteristic nuances in speech and exchanges with Karagiozis and had to fit the English text into the confines of the subtitle format. This is not to mention the new figures they have made, the rehearsals, the filming, editing and every thing else that goes into making such a performance possible. Thank you very much. – Stella

Interview with Karagiozis Puppeteer, Anastasios Kouzis of the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros

With Karagiozis and the Golden Fleecing YouTube premiere, I offer you this interview with master puppeteer, Anastasios Kouzis of the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros. My questions were posed in English, translated into Greek, and then translated back into English.

This interview is repeated in Greek mid-way through the post with Anastasios’ original answers.

Anastasios Kouzis of the Ergastirio_Skiwn Kouzaros, chief puppeteer.

Karagiozis is the most recognizable clown of the Modern Greek era. The principal character of the Greek shadow puppet stage his history stretches back in time through the Ottoman Period. Originally a political-satirical, slapstick form of live storytelling with an adult audience in mind, under the onslaught of western pop culture the Karagiozis puppet theatre is now aimed at children.

Anastasios Kouzis heads the well-established, well beloved Ergasitirio_Skiwn_Kouzaros or Theatrical Workshop of Kouzaros. Once dubbed, the Youngest Karagiozis Puppeteer, Anastasios learnt his trade in the traditional way – through his father, the Athenian puppeteer, Spyros Kouzaros.

The Kouzis’ family love for the Karagiozis puppet theatre began around 1923, when Spyros attended performances by puppeteer Dino Theodoropoulon and Harilaos Petropoulos. In 1934 he began performing with the great puppeteer Manolaro at the Theatre of Daka in Kifisia, Athens.

Historic poster from the Kouzaros history with performing Karagiozis

Spyros’ talent ranged from designing the shadows and writing scripts to performing with his considerable vocal dexterity. Later in life he worked towards the preservation of Karagiozis shadow puppetry with the Museum of People’s Trades.

Over the course of 35 years, Anastasios, who has also studied the classics, has continued his father’s work promoting Greek shadow puppetry from the perde (shadow screen) to Youtube and the greater world. It is a love that he has passed to his three children.


Anastasios, thank you for allowing me to interview you.

I warmly thank you for the opportunity to converse with you over the particular questions you pose and respond with my answers.

  1. You worked closely with your father from an early age, what was he like as a boss?

I was blessed to be born to an affectionate father and a good mother who brought me into the world, 30th June, 1959. At the time my father was performing Karagiozis at the theatre of Theodorou Theodoropoulou at Petralona and when I got older he would proudly say to me, “You were born Taso on Theodoroulou’s theater, “and he was happy because at that time he was the only one of his peers to have a son to pass on his craft as a successor.

My father never played the big boss with his concerns. He was firstly a good parent, an excellent master-craftsman, an honoured work colleague and a great teacher. He was pedantic, first with himself, and then with the rest of us. He taught by example.

He worked arduously and was industrious. He began at daybreak, drawing the figures, the posters, the scenery and would go on fashioning new tools even though he would be reciting scenes in the night’s performance.

Consistent with the observance of Karagiozi puppeteers’ tradition, he had a deep and immediately accessible recall: during a performance he would transform seamlessly between various characters.

Historic Kouzaros Karagiozis poster.

If you dared slip with the movement in a “Heroic” or “Metaphysical” performance, or the way you held the figure, or you didn’t recite the lines of a character with their appropriate colour or air, just his severe glance was worse than any admonishment.

He always lay his hand to caress, heal and console.

“Tasos,” he would say, “look at the whole, that’s what matters.”

He was the dynamic power of everything to do with the perde.

2.Your career has spanned four decades, has the Karagiozis Shadow Theatre changed? Has its audience?

The Shadow Puppet stage, like all other endeavours of the soul or art, follows the dictates of the community and the progress of history. And Karagiozis Puppeteers as, “inheritors of their era are nourished by its banquet,” – to paraphrase the poet, Seferis – cannot but follow the progress of the developing modern state and offer the necessary changes in their repertoire, and similarly in the plots of their performances, the characters they show on the screen, the phrases they use e.g., Karagiozis from a secretary evolved into a telegraphist, a telephonist, and these days, a teacher.

Historic poster of the Kouzaros Karagiozis and his sons

In the last 40 years there has been an overwhelming influence specifically from cinema, television, video, and today, the internet. Performances have lost their broader adult appeal and have become perfectly suited to children since whatever was offered in the past is offered today in a better way that is more immediate and diverting.

Unavoidably the plots spread thin and became watered down in performances adapted to the shallow current digital visual representations, e.g., Karagiozis Masterchef” or “Karagiozis in Greece has Talent.”

Certainly, the separation of the patriotic spirit and the practice of honouring it by the craft due to the force of globalization of art has marginalised the heroic performances which are now only rarely seen at national days of remembrance. While, whichever plays had strong religious content or were deemed to have “undesirable topics” for Greek society were neglected in the name modernization and plays with a more serious spirit were unavoidably forgotten.

The absence of a permanent shadow puppet stage with a box office, tied to the current playing of Karagiozis chiefly in summer has resulted in the loss of independence of the Shadow Puppet theatre and today it entreats a welcome from child care centres, schools, council amphitheatres and to all types of public spaces or to popular televised shows, the grants authority, committees and other institutions, submitting to “where the wind blows” in the season and to the dictates of the audience.

3. Today, when literature is discussed there is a lot of talk about the depiction of minority groups, has this effected this form of theatre that traditionally depends for its laughter on satirising stock characters (stereotypes)?

The Vizier’s Albanian guard, Veligekas or Dervenagas

From the beginning of the Common Era (CE/AD) and before, a variety of geo-ethnic groups of lower socio-economic standing and others of a similar purview spilled out of poor neighbourhoods, the amphitheatres and hippodromes of the larger cities, to celebrate pagan festivals around the changing of the seasons, the death and rebirth of nature and the complete cycle of the sun. And for all of its opposition to these festivals the Church managed to place them, “outside the law,” but it didn’t manage to extinguish them totally, neither their spirit nor their protagonists, their mimes, mimics, every marginalised type around, queer in body and soul, the fallen good-natured type and even sinful verses.

The echoes of these ancient festivals reaches us today in the Orthodox Church’s Triodion hymn and in a different variation runs through Mardi Gras celebrations.

Stand-out social characteristics created the representative figures of the shadow stage: mimes, all sorts of marginalized, physically or mentally disabled, fallen nobles, even criminal elements. forceful type as representing society’s margins, the femme-fatale, the overeducated man and many more. These cemented themselves as types from the ethnically diverse and multicultural states of Rome, Byzantium and the Ottoman Empire.

Stavros aka Stavrakas in his idiosyncratic and unusual dress.

On a closer view additions were made by individual puppeteers now and again, which offered a first class product for the satire of the Karagiozis Theatre, but also built richer plots. The strange dress, the odd behaviours, the different ethics and values, the various ways of speaking, the dialects, but also the different languages, became for the perde the origin of offence and clashes, which usually lead to slapstick from the lead character, Karagiozis, who was unsurpassed in embroidering matters. Yet, with his slippery and seasoned punning he provoked unending laughter.

4. I have to ask about Karagiozis’ arm. Do you have any idea where it came from?

Many scholars hastened to attribute the long arm of the Modern Greek Karagiozis to a forced evolution, of the phallus of the older figures of the time of the ottoman or soultanic, obscene Karagiozis.

Karagiozis featuring his outstretched arm.

They haven’t succeeded however, in their endeavour as there exists instances of figures e.g., from Syria, who have a long arm and a long phallus.

Lovers of Ancient Greek culture have asked whether the answer lies in Ancient Attic Comedy and the ancient phallus-bearers, the Silenii and the satyrs, who were a part of Dionysius retinue.

For us the only practical basis for analysis of the question is the actual physical representation of Karagiozis himself. What does he offer us? A hunchback with a long right arm and a short left one (as the audience views him).

For this to be, logic tells us that his spine is slanted to the left. Meaning, that his body is not balanced in the centre but twisted towards the left. Contorted in this way his body forces his one side to hang as well as his arm, despite the other being raised. It is not serendipitous that the Zakynthian Dionysios calls Karagiozis, “thrice hunched.” And this is not the only disfigurement that Karagiozis has: he only has one eye, just as the equally unlucky Fasoulis the Konitsioti has: opposing legs and he declares that, “one is the bakers and the other is the grocers”; that he has a disproportionately big mouth (like a soldier’s oven); a head like a watermelon; a nose like an eggplant from Argos.

Karagiozis the hunchback

What is Karagiozis in his entirety: he is “an incorrigible sinner” meaning, “a complete catastrophe” to remember Aesop. And don’t imagine that the ugly man Karagiozis existed uniquely. There existed many in the course of history who were black-eyed “beauties” in the East with similar traumatised body images, crude characters in the canon with initial mentions in Homer’s Thersites (Illiad B’216) and in Aesop and the famous Curdish Vizier of Aegyptou Kourakous (fl1160-1169 CE) the uncle of Saladin. And from this all-encompassing ugliness and weakness wells up all of Karagiozis’ cunning, cleverness and goodwill.

5. In the past when slapstick was the fashion for comedy, the arm was used as a slapstick. Today, with concerns over depictions of violence in front of children, can it still be used as a slapstick?

In reality, in the older performances, from the beginning of the Modern Greek Shadow Screen, two things defined it: song and slapstick. Chief users of the stick were Veligekas on one side, Barba-Yiorgos on the other, and Karagiozis in the middle, who with his long arm smacked Hatziavatis, his children and all of his unlucky friends.

Today, when the majority of the work happens around kid’s concerns, does it have a place? E.g., When a father smacks his kids or the kids smack their father we feign belief that this behaviour is disturbing, a “so-called” bad example of Violent Karagiozis before children.

Plainly we theorise that the seldom “few short moments of violence” within the rare and comical environment of a performance which progresses through a long established, historic, canonical framework and that lasts an hour at most – children don’t last sitting still much longer- when all day and all night we bombard their digital screens with images of horrible blood and violence from social, political, criminal or war altercations!!! I won’t talk about moving pictures, videos, digital or internet series. “What can anyone say for moving pictures?”

Of the opposing screams and the stormy noises from those who compose much, we will say, one general which won’t result in violence is in “Child’s language.” What happens, indeed, under the other naïve forms e.g., cartoons with relentless corresponding clashes, hidden by their kind-natured sayings or their soft cheerful colours?

Karagiozis puppeteers of today generally avoid violence on their screens, and a simple push towards one of Karagiozis children from his long arm, when they misbehave, results in the child audience cracking up with laughter.

And this unfortunately happens because people are unique where they laugh when one of their own is so laden.

6.The traditional depiction of the Vizieropoula (the noble Vizier’s daughter) she is a very busty woman. Have you had to modify her appearance for your younger audiences or to address feminist concerns?

Traditional depiction of the Vizieropoula

The lead actress of the Perde is the Vezieropoula. Of course, there are other female forms who owe their descent from the beautiful mimes of the Roman and Byzantine Hippodrome where they seduced with their provocative ways the good-natured youths, with the characteristic example, the Emperor Justinian who fell in love with the absolutely beautiful Theodora, daughter of a bear trainer.

Images of provocative ladies continue to exist, fully restored in the Modern era by the important Karagiozis puppeteer and artist of the 20th Century, Kosta Mano, when his performances demanded it. In their career they have progressed as today there are many effective female presentations within a performance that are seductive.

The compelling moral traits of Karagiozis impresses with the figure of the Vizieropoula, who is no longer a Turkish songbird Zene (which means woman), but a European woman dressed conservatively with the latest word on fashion, in this way, however, she doesn’t omit to show off her body’s charm.

The Vezieropoula will always be the object of desire for the cardboard heroes.

Fatme, the Vizieropoula

Anastasios and his Ergastirio_Skiwn_Kouzaros have honoured me in taking on my script, Karagiozis and the Golden Fleecing, to produce on their Youtube channel.

Συνέντευξη με τον καλλιτέχνη θεάτρου σκιών, Αναστάσιο Κούζη από το Εργαστήριο Σκιών Κούζαρος

Anastasios Kouzis surrounded by his puppets

Ο Καραγκιόζης είναι ο πιο αναγνωρίσιμος κλόουν της νεοελληνικής εποχής. Ο κύριος χαρακτήρας της ελληνικής σκηνής του θεάτρου σκιών έρχεται από το παρελθόν κατά την Οθωμανική περίοδο. Η βάση του, αποτελεί μια πολιτική-σατιρική, χτυπητή μορφή ζωντανής αφήγησης σε ενήλικες ακροατές, και πλέον μετά την επίθεση της δυτικής ποπ κουλτούρας, το θέατρο του Καραγκιόζη απευθύνεται τώρα στα παιδιά.

Ο Αναστάσιος Κούζης είναι ο επικεφαλής του καθιερωμένου, αγαπημένου Εργαστηρίου Σκιών Κούζαρος ή του Θεατρικού Εργαστηρίου Κούζαρου. Όταν ονομάστηκε ως ο νεότερος Καραγκιοζοπαίκτης, ο Αναστάσιος έμαθε την τέχνη με τον παραδοσιακό τρόπο – μέσω του πατέρα του, του Αθηναίου Καραγκιοζοπαίκτη, του Σπύρου Κουζάρου.

Η αγάπη της οικογένειας Κούζη για το θέατρο σκιών ξεκίνησε γύρω στο 1923, όταν ο Σπύρος παρακολούθησε παραστάσεις του Καραγκιοζοπαίκτη Ντίνου Θεοδωρόπουλου και του Χαρίλαου Πετρόπουλου. Το 1934 άρχισε να παίζει με τον σπουδαίο Καραγκιοζοπαίκτη Μανώλαρο στο Θέατρο της Ντάκας στην Κηφισιά.

Το ταλέντο του Σπύρου κυμαινόταν από το σχεδιασμό των φιγούρων και τη συγγραφή σεναρίων παραστάσεων έως και την εκτέλεση τους με τη μεγάλη φωνητική επιδεξιότητά του. Αργότερα στη ζωή του εργάστηκε για τη διατήρηση της της τέχνης του Θεάτρου Σκιών συνεργαζόμενος με το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης.

Στη διάρκεια των 35 ετών, ο Αναστάσιος, ο οποίος έχει επίσης σπουδάσει φιλολογία, συνέχισε το έργο του πατέρα του, προωθώντας το ελληνικό θέατρο σκιών από τον μπερντέ στο Youtube και στον ευρύτερο κόσμο. Είναι μια αγάπη που έχει περάσει και στα τρία παιδιά του.

Αναστάσιε, σας ευχαριστώ για την άδεια σας να κάνουμε την παρούσα συνέντευξη.

Σας ευχαριστώ θερμά για την ευκαιρία που μού δίνετε να επικοινωνήσω τόσο μαζί σας, όσο και με το εκλεκτό σας κοινό, απαντώντας στα ερωτήματα που θέτετε.

  • Υπήρξες σε στενή συνεργασία με τον πατέρα σου από μικρή ηλικία, πώς ήταν σαν “αφεντικό”;
The Shadow Puppets of the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros

Είχα την ευτυχία να γεννηθώ από ένα στοργικό πατέρα και μια καλή μητέρα που με έφεραν στον κόσμο στις 30 του Ιούνη του 1959. Τότε ο πατέρας μου, έπαιζε Καραγκιόζη στο θέατρο του Θεόδωρου Θεοδωρόπουλου στα Πετράλωνα και με υπερηφάνεια μου έλεγε, όταν μεγάλωσα, ότι: «γεννήθηκες, Τάσο, στο πάλκο του Θεοδωρόπουλου», κι ήταν χαρούμενος, γιατί έτυχε στο συνάφι του, εκείνο τον καιρό, αυτός μόνο να έχει αρσενικό παιδί, άρα διάδοχο και συνεχιστή της τέχνης του. Ο πατέρας μου, ποτέ δεν έπαιξε το ρόλο του αφεντικού, με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Υπήρξε πρωτίστως καλός γονιός, εξαιρετικός μάστορας, πολύτιμος συνεργάτης και μεγάλος δάσκαλος. Ήταν πολύ απαιτητικός πρώτα με τον εαυτό του και μετά μ’ όλους μας, δίδασκε με τον παραδειγματισμό. Δουλεύοντας με θέρμη και ένταση, ξεκινούσε απ’ τα χαράματα να ζωγραφίζει τις φιγούρες, τις ρεκλάμες, τα σκηνικά και στη συνέχεια να σκαλίζει κανούργια εργαλεία, ενώ απάγγελε  αποσπάσματα της βραδυνής παράστασης. Συνεπής στην τήρηση της παράδοσης, καθώς τη γνώριζε βαθειά και διαθέτοντας τεράστια μνήμη, «μεταμορφωνόταν» αδιάκοπα την ώρα της παράστασης ενσαρκώνοντας τους ποικίλους ρόλους. Και πού να τολμήσεις να κάνεις λάθος κίνηση στις «Ηρωικές» ή «Μεταφυσικές» παραστάσεις, να μην κρατήσεις σωστά τη φιγούρα ή να μην απαγγείλεις με χρώμα και το ανάλογο ύφος τα λόγια σου, το βλέμμα του το αυστηρό και μόνο, ήταν η χειρότερη για μένα τιμωρία. Το χέρι του το άπλωνε πάντα για να χαιδέψει, να ενθαρρύνει και να παρηγορήσει, «Τάσο, έλεγε, να κοιτάς το όλον, αυτό έχει σημασία», ήταν η κινητήρια δύναμη των πάντων στο μπερντέ. Στα τριάντα χρόνια που έζησα κοντά του, διδάχθηκα την τέχνη μας, και όχι μόνο, στην ολότητά της  μέσα απ’ το ζωντανό του παράδειγμα.

  • Η ενασχόληση σου με τον Καραγκιόζη έχει βρεθεί ανάμεσα σε 4 δεκαετίες, έχει αλλάξει κάτι στο Θέατρο Σκιών με την πάροδο του χρόνου και στο κοινό του;

Το «Θέατρο Σκιών», όπως και κάθε άλλη πνευματική ή καλλιτεχνική δημιουργία, υπακούει στους νόμους της κοινωνικής και ιστορικής εξέλιξης. Και οι Καραγκιοζοπαίκτες ως «κληρωτοί της εποχής τους και τρεφόμενοι από την καραβάνα της» – για να παραφράσουμε και τον ποιητή Σεφέρη – δεν μπορούν παρά να παρακολουθούν τις εξελίξεις και διαχρονικά να επιφέρουν τις αναγκαίες αλλαγές στο ρεπερτόριό τους, στο ίδιο το περιεχόμενο των παραστάσεών τους, στους χαρακτήρες που εμφανίζουν στο πανί, στη φρασεολογία τους. Π.χ ο Καραγκιόζης από Γραμματικός, μετεξελίχθηκε σε Τηλεγραφητή, Τηλεφωνητή και στις μέρες μας σε Δάσκαλο. Τα τελευταία σαράντα χρόνια υπήρξαν καταλυτικά, λόγω της συντριπτικής επιρροής του κινηματογράφου, της τηλεόρασης, των video και σήμερα του διαδικτύου. Οι παραστάσεις έχασαν το ενήλικο κοινό τους, κι έγιναν κατάλληλες μόνο για παιδάκια, αφού ό,τι πρόσφεραν εκείνες στο παρελθόν το προσφέρουν σήμερα πολύ καλύτερα και αμεσότερα άλλα ψυχαγωγικά μέσα. Μοιραία, η θεματολογία συρρικνώθηκε και υποβαθμίστηκε σε παραστάσεις προσαρμοσμένες στη ρηχή τηλεοπτική επικαιρότητα π.χ, «Ο Καραγκιόζης master chef» ή «Ο Καραγκιόζης στο Ελλάδα έχεις ταλέντο». Η υποχώρηση μάλιστα του Πατριωτικού πνεύματος και της Ευσέβειας, εξαιτίας του «Κοσμοπολιτισμού» και της «Παγκοσμιοποίησης», έθεσε στο περιθώριο τις Ηρωικές παραστάσεις, που μόνο στις Εθνικές Επετείους αναβιώνουν κάποιες. Ενώ, όσες είχαν έντονο το θρησκευτικό περιεχόμενο ή έθιγαν τα «κακώς κείμενα» της ελληνικής κοινωνίας, στο όνομα του μοντερνισμού και του ανάλαφρου πνεύματος, μοιραία ξεχάστηκαν. Η απουσία των μονίμων Θεάτρων Σκιών με εισιτήριο, κυρίως των καλοκαιρινών, υπήρξε κομβική, καθώς πλέον ο Καραγκιόζης απώλεσε ως θέαμα την ανεξαρτησία του και εκλιπαρεί σήμερα να φιλοξενηθεί σε παιδικούς σταθμούς, σχολεία, δημοτικά αμφιθέατρα και σε άλλους χώρους πολιτισμού ή και σε δημοφιλή τηλεοπτικά Σόου, με τη χορηγία Δήμων, Συλλόγων και άλλων ιδρυμάτων,υποτασσόμενος στον «καθωσπρεπισμό» του καιρού μας και στις απαιτήσεις των πελατών.

  • Σήμερα, όταν συζητείται η λογοτεχνία, γίνεται πολύς λόγος γύρω από την απεικόνιση των ομάδων μειονότητας, έχει επηρεάσει αυτή τη μορφή θεάτρου που εξαρτάται παραδοσιακά από το γέλιο του από σατιριστικούς χαρακτήρες (στερεότυπα);

Από την εποχή της Ύστερης Αρχαιότητας αλλά και παλαιότερα, οι ποικίλες και ετερόκλιτες κοινωνικές ομάδες, της κατώτερης στάθμης ή και του περιθωρίου, ξεχύνονταν απ’ τις φτωχογειτονιές, τα αμφιθέατρα και τους ιπποδρόμους των μεγαλουπόλεων, για να εορτάσουν τις ειδωλολατρικές εορτές, γύρω από την εναλλαγή των εποχών, το θάνατο και την αναγέννηση της φύσης και την τελική κυριαρχία του «ανίκητου Ήλιου». Κι όσο κι αν πολέμησε η Εκκλησία αυτούς τους εορτασμούς και κατάφερε να τους θέσει «εκτός νόμου», δεν κατάφερε να εξαφανίσει εντελώς, ούτε το πνεύμα ούτε και τους πρωταγωνιστές τους: μίμους, μιμάδες, κάθε είδους περιθωριακούς, σωματικά ή πνευματικά αναπήρους, ξεπεσμένους ευγενείς, ακόμη και εγκληματικά στοιχεία. Ο απόηχος αυτών των πανάρχαιων εορτασμών φθάνει ως τις μέρες μας κατά το Τριώδιο και τα ποικίλα κατά τόπους δρώμενα στις Αποκριές.

Αποτύπωμα αυτών των Κοινωνικών Χαρακτήρων αποτελούν και οι αντιπροσωπευτικές φιγούρες του Θεάτρου Σκιών: ο σπαγγοραμένος γέρος, ο ξεπεσμένος ευγενής, ο ερωτύλος νέος, ο παράνομος ή ημιπαράνομος βίαιος τύπος ως εκπρόσωπος του κοινωνικού περιθωρίου, η ξελογιάστρα γυναίκα, ο σωματικά παραμορφωμένος και τόσοι άλλοι. Αυτοί συμπληρώθηκαν από τύπους των ποικίλων εθνοτήτων των πολυεθνικών και αλληλοδιαδόχων αυτοκρατοριών, της Ρωμαïκής, Βυζαντινής και Οθωμανικής. Από κοντά προστέθηκαν και οι εκπρόσωποι τόσων και τόσων επαγγελμάτων, προσφέροντας ένα πρώτης τάξεως υλικό για τη σάτιρα του Καραγκιοζοπαίκτη, αλλά και για να κτίσει ένα πλήθος υποθέσεων. Το παράξενο ντύσιμο, οι αλλιώτικες συμπεριφορές, τα διαφορετικά ήθη και έθιμα, οι ποικίλες λαλιές, οι διάλεκτοι, αλλά και οι διαφορετικές γλώσσες, έγιναν στο μπερντέ αφετηρία παρεξηγήσεων και συγκρούσεων, που οδηγούσαν συνήθως σε ξυλοδαρμό, με πρωταγωνιστή πάντα τον Καραγκιόζη, ο οποίος ήταν μοναδικός στο να μπλέκει τα πράγματα, ενώ με τα ευφυή και πιπεράτα λογοπαίγνιά του προκαλούσε ακατάπαυστο το γέλιο.

  • Πρέπει να σε ρωτήσω για το χέρι του Καραγκιόζη. Γνωρίζεις από πού προήλθε?
Karagiozis and THAT arm

Πολλοί μελετητές έσπευσαν να αποδώσουν το μακρύ χέρι του Νεοελληνικού Καραγκιόζη σε μία αναγκαστική μετεξέλιξη «επί τω κοσμιοτέρω» των φαλλών που έφεραν οι παλαιότερες φιγούρες του «Σουλτανικού» ή Οθωμανικού άσεμνου Καραγκιόζη. Δεν έλαβαν, όμως, υπόψη τους ότι υπάρχουν παραδείγματα φιγουρών, όπως π.χ του Συριακού Θ.Σ, που οι φιγούρες φέρουν και μακρύ χέρι και μεγάλο φαλλό! Οι αρχαιολάτρες αναζήτησαν την απάντηση στην Αρχαία Αττική κωμωδία και στους αρχαιότερους φαλλοφόρους Σειληνούς και Σατύρους, τους οπαδούς του Διονύσου.

Για εμάς η μόνη πραγματιστική βάση ερμηνείας του ζητήματος είναι αυτός ο ίδιος ο σωματότυπος του Καραγκιόζη! Τι μας παρουσιάζει;  Ένα σώμα καμπουριασμένο με το δεξιό, όπως το βλέπει ο θεατής, χέρι μακρύ και το αριστερό κοντό. Για να συμβαίνει αυτό, λογικό είναι η στρέβλωση της σπονδυλικής στήλης να έχει αριστερή ροπή. Δηλαδή, το σώμα δεν είναι κυρτωμένο στο μέσο του, αλλά, στρεβλωμένο προς τα αριστερά. ΄Ετσι, ζαρωμένο καθώς είναι το σώμα κάνει το ένα του μέρος να κρέμεται, άρα και το χέρι, ενώ το άλλο να είναι ανυψωμένο. Δεν είναι τυχαίο που ο Ζακυνθινός Διονύσιος  αποκαλεί τον Καραγκιόζη «τρικάμπουρο»!Και δεν είναι αυτή η μόνη αναπηρία του Καραγκιόζη, έχει μόνο ένα μάτι, όπως και ο αντίστοιχος Φασουλής του Κονιτσιώτη, έχει τα πόδια του παράταιρα, καθώς, όπως ισχυρίζεται, «το’ να είναι το φούρναρη και τ’ άλλο του μπακάλη», έχει δυσανάλογα μεγάλο στόμα (σαν στρατιωτικό φούρνο), κεφάλι (σαν νεροκολόκυθο), μύτη (σαν μελιτζάνα Αργίτικη)….

Τι είναι ο Καραγκιόζης στο συνολό του; Είναι ένα «προσημένον αμάρτημα» μια, δηλαδή, «ολοκληρωτική καταστροφή»,για να θυμηθούμε και τον Αίσωπο! Και μη φανταστείτε πως ο Ασχημάντρας Καραγκιόζης υπήρξε ένας και μοναδικός. Υπήρξαν πολλοί στο διάβα της Ιστορίας Μαυρομμάτηδες, «Όμορφοι» δηλαδή κατά τα γούστα της Ανατολής, με παρόμοιο εκτρωματικό σωματότυπο,χυδαίο κατά κανόνα χαρακτήρα,αλλά και πρωτοφανή ευφυία, από τον Ομηρικό Θερσίτη (Ιλάδα Β’ 216 κ.ε) και τον Αίσωπο,ως και τον περιβόητο Κούρδο Βεζύρη της Αιγύπτου Κουρακούς(1160-1169 μ. Χ.), τον θείο του Σαλαδίνου. Κι απ’ αυτή την απόλυτη Σωματική Ασχήμια και Αδυναμία πηγάζει αντιρροπικά όλη η πονηριά, εξυπνάδα και η ευφυία του Καραγκιόζη.

  • Στο παρελθόν, όταν το χτύπημα ήταν η μόδα για την κωμωδία, όπου ο βραχίονας χρησιμοποιούνταν ως ξύλο. Σήμερα, με τις ανησυχίες για τις απεικονίσεις βίας μπροστά σε παιδιά, μπορεί ακόμα να χρησιμοποιηθεί ως χαστούκι;
Barba-Yiorgos, feared for his strong arm

Πράγματι, στις παλαιότερες παραστάσεις, ήδη απ’ τις απαρχές του Νεοελληνικού Θεάτρου Σκιών, δύο ήταν τα κύρια γνωρίσματα, το τραγούδι και το ανελέητο ξύλο. Κύριοι εκφραστές του, ο Βεληγκέκας απ’ τη μια, ο Μπάρμπα-Γιώργος απ’ την άλλη κι ο Καραγκιόζης στη μέση, που με το «μακρύ του χέρι» έδερνε αλύπητα τον Χατζηαβάτη, τα κολλητήρια του και όλους τους άλλους άτυχους φίλους του.

Σήμερα, που πλέον κατέστη ο Καραγκιόζης «παιδικό θέαμα», έχει θέση το ξύλο; π.χ ο πατέρας να κτυπήσει τα παιδιά του ή και τα παιδιά τον πατέρα; Πιστεύουμε πως υποκριτικά ανησυχούμε για το «δήθεν» κακό παράδειγμα του Βίαιου Καραγκιόζη προς τα παιδιά, καθώς θεωρούμε ότι βλάπτουν τα «λίγα λεπτά βίας» μέσα σ’ ένα ευτράπελο και κωμικό κλίμα μιάς παράστασης, που κινείται σε συγκεκριμένο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο και που διαρκεί το πολύ μια ώρα – δεν αντέχουν και περισσότερο καθηλωμένα τα παιδιά- τη στιγμή που ολημερίς κι ολονυχτίς βομβαρδιζόμαστε από σκηνές φρικτές αίματος και βίας κοινωνικών, πολιτικών, εγκληματικών ή πολεμικών συγκρούσεων!!! Δεν θα μιλήσω για τις κινηματογραφικές ταινίες, τις τηλεοπτικές ή ιντερνετικές σειρές. Τι να πει κανείς για τα «κινούμενα σχέδια»! Οι άναρθρες κραυγές και τα καταιγιστικά ηχητικά εφέ που συνθέτουν πλέον, θα λέγαμε, μια διεθνή κοινή «παιδική γλώσσα», δεν αποτελούν μορφή βίας; Τι γίνεται μάλιστα με τις κατά τα άλλα αθώες μορφές των Καρτούνς που αλληλοσυγκρούονται αδυσώπητα, καλυπτόμενες απ’ τις καλοκάγαθες εκφράσεις τους ή τα απαλά ,χαριτωμένα χρώματά τους;

Οι σύγχρονοι Καραγκιοζοπαίκτες πάντως, αποφεύγουν τη βία στη σκηνή τους, κι ένα απλό σκούντημα του κολλητηριού, που ατακτεί, απ’ το μακρύ χέρι του Καραγκιόζη αρκεί, για να ξεσπάσουν σε γέλια τα παιδιά. Κι αυτό, δυστυχώς, συμβαίνει, γιατί ο Άνθρωπος είναι το μοναδικό ον που γελά, όταν υποφέρει ο όμοιός του!

  • Η παραδοσιακή απεικόνιση της Βεζυροπούλας (της ευγενικής κόρης του Πασά) ήταν μιας πολύ προκλητικής γυναίκας. Χρειάστηκε να τροποποιήσετε την εμφάνισή της για το νεότερο κοινό σας ή για να αντιμετωπίσετε τις φεμινιστικές ανησυχίες;
Fatme surrounded with her beau

Η πρωταγωνίστρια του μπερντέ, η Βεζυροπούλα, καθώς και άλλες γυναικείες μορφές, ανάγουν την καταγωγή τους στις πανέμορφες Μιμάδες των Ρωμαικών και Βυζαντινών Ιπποδρόμων που ξελόγιαζαν με τα κάλλη τους τους ευγενείς νέους, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό που ερωτεύθηκε την πανέμορφη Θεοδώρα, κόρη Αρκτοτρόφου. Οι προκλητικές γυναικείες μορφές εξακολουθούσαν να υπάρχουν – αποδομένες άριστα από το σπουδαίο Καραγκιοζοπαίκτη και ζωγράφο του 20ου αι. Κώστα Μάνο – εφ’ όσον το απαιτούσε η υπόθεση της παραστάσεως. Σταδιακά, όμως, υποχώρησαν, γιατί πλέον υπάρχουν άλλα πολλά και αποτελεσματικότερα μέσα παρουσίασης της γυναικείας προκλητικότητος. Η επελθούσα σταδιακά ηθικοποίηση του Καραγκιόζη αποτυπώθηκε και με τη φιγούρα της Βεζυροπούλας, που πλέον δεν είναι καν μία Τούρκισσα Ζενέ (ένα γύναιο εκ της κλητικής γύναι< η γυνή), αλλά μια Ευρωπαία ντυμένη σεμνά με την τελευταία λέξη της μόδας, με τέτοιο ,όμως, τρόπο που δεν παραλείπει να αναδεικνύει και το σωματικό της κάλλος. Εξ άλλου, πάντα θα είναι η Βεζυροπούλα το αντικείμενο του πόθου για τους χάρτινους ήρωες.

Karagiozis and the Golden Fleecing

A big hairy, muddy, cloven-toed monster of Golden Fleece goat?

Karagiozis and the Golden Fleecing

is now live. Watch.

Premiered on the ergastirio_skiwn_kouzaros YouTube channel.

Who’s got the goats? Who gets the girl?

  • 12 noon #Athens
  • 9pm Australian Eastern Standard Time
  • 11pm Auckland
  • 4am Chicago
  • 5am Montreal New York
  • 10am London

Meet the Cast – Aglaia, Mrs Karagiozis

Aglaia aka Mrs Karagiozis thinks her offspring are rampaging inside her jammed-shut hovel, but they sound nothing like her bleating kids.

Aglaia, the long-suffering wife of Karagiozis

In the male dominated world of the Karagiozis puppet theatre, Aglaia was originally just a voice coming out of the hovel. She can be a nag, poorly dressed, uncultured, loud and even pregnant.

Recognisable by her patched green garb (that matches her husband’s) she is often depicted as a housemaid/cleaner for the more well-to-do. In this guise her attire is more befitting her service role.

See her this Sunday in Karagiozis and the Golden Fleecing on the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros YouTube channel.


Karagiozis and the Golden Fleecing in Greek with English subtitles.

Not one to grace the red carpet of a premiere, you’ll have to tune into YouTube from Athens at noon on Sunday or 9pm Australian Eastern Standard time, for a glimpse of this lovely lady.

Production of Anastasios Kouzis and the Ergastirio Skiwn Kouzaros

Scenario written by me, Stella Samaras of Craftytheatre.

Karagiozis puppets, notepads and kits can be purchased through the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros e-shop.

Meet the Cast – Hadjiavatis

Hadjiavatis, the town crier, suspects Karagiozis, the town ne’er-do-well, has the goats tucked away somewhere… but where? He daren’t risk a bonk over the head to ask.


Karagiozis and the Golden Fleecing

Hadjiavatis the town crier in his role serving the Ottoman regime as the town crier.

Hadjiavatis is one of the oldest characters in the repertoire. He may have come to Greece via Constantinople and Piraeus in 1852 with the puppeteer, Giannis Brachalis.

He is an essential character in the Turkish Karagoz shadow puppet theatre which is often referred to as ‘Karagoz and Hacivat’ and features animated verbal exchange between these two beloved characters.

In the Greek tradition of Karagiozis Hadjiavatis, or Hatziavatis, is distinct by the grasp he takes of his own beard. He is the only character to be so represented. Whereas Karagiozis’ long arm may be seen on Barba-Yiorgo, or his son, Kolotiri, no other character that I have ever come across within the Greek or Turkish traditional shadow stage represents a character pulling his own beard. As a town crier, Hadjiavatis performs a role similar to the Ancient Greek messenger – could he be a vestige of a popular theatre form that survived the religious cleanses of the Byzantines and Ottomans, surviving through an eventual transformation on the shadow stage? ( I’ve discussed this on my various posts, When Hadjiavatis pulls his beard, will Menander reappear?Part one; Part Two; and Part Three)

Ergastirio_Skiwn_Kouzaros’ Hadjiavatis on the perde walking towards Karagiozis’ hovel from the Seray

Hadjiavatis is the town crier and go-between the townsfolk and their Turkish overseers. He calls out the news from the Seray, beginning the quest of the play and inspiring Karagiozis’ hijinx.

Traditionally he wears a turban and may wear Turkish garb. He is Karagiozis foil in that his personality my change depending on the storyline – he may be cunning or naive.

He is Karagiozis peer, who unlike Karagiozis doesn’t need to resort to trickery to get a meal. He is often imbroiled in Karagiozis’ plots and gets caught up with him.

See how Hadjiavatis fares in Karagiozis and the Golden Fleecing premiering this Sunday on the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros YouTube channel.

Athens 12 noon

Australian Eastern Standard Time 9pm

New Zealand 11pm

USA and Canada 2am and 5am -coast to coast

BLACK FRIDAY SALE at the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros e-shop

Meet the Cast – Sior Dionysios aka Nionio

Sior Dionysios aka Nionio the Dandy, risks life and limb climbing the Saray walls for a glimpse of Fatme, the Vizier’s daughter. Will he retrieve the goats in time to get the girl?

Signor Dionysios of Zakinthos, the down at heels, italianate aristocrat

Karagiozis and the Golden Fleecing



on the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros YouTube channel.

Nionio is the creation of the seminal Karagiozis puppeteer of the Modern Greek era, Mimaros (fl late 19th Century) With his creation of a fast talking but naive young man of a once well-to-do and well connected family from Zakynthos he satirised that portion of Greek society that was overly influenced by Western European manners, dress and behaviour.

He is easily recognised by his top hat. Originally he spoke a mixture of Italian and Greek and had his own theme song that could be recognised by its mandolin.

He is inclined to boast of his family’s noble line but ultimately is naive and easily led by Karagiozis. Traditionally, he loses out in love. ( Being such a big romance fan, I struggled to keep true to this requirement – no spoiler here)

To see if Nionio gets his girl tune in to the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros YouTube channel …

this Sunday at 9pm

Australian Eastern Standard Time ( that’s 12 noon in Athens, 10 am in London – with apologises to the USA 2am and 5am) …

for the premiere of Karagiozis and the Golden Fleecing

Sooo Exciting!!!!!!!!

Karagiozis figures and merchandise can be purchased from the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros e-shop.

Meet the Cast – Fatme, the Vizieropoula

Fatme, the Vizieropoula, is resigned to marrying the random who returns her father’s golden fleeced goats… please don’t let him SMELL!!!!

Fatme, the Vizier’s daughter, not the traditional Westerner’s image of what a lady of the Seray should look like but a modern European woman – svelte and conservative.

The Vezieropoula is the daughter of the Vezier, a high-ranking official who was a counseller to the Sultan of the Ottoman Court. She can be thought of as a Turkish noblewoman.

Her name is a play on words that capitalises on her objectification as a male’s prize and fantasy. While ‘vizier’ is a foreign title, it is a homonym for the Greek word meaning ‘boob’. The ‘poula’ is a suffix added to Vezier to indicate that she is the ‘daughter of’ but is also a homonym for ‘many’ or ‘much’. So she is the daughter of the Vezier but also the woman with plenty big boobs.

Originally, her pantaloons and bustiere marked out who she was on the perde. She may have acted cunning or sweet, but always she was, and remains, the object of desire for the male cast of the repertoire.

Fatme and the contenders for her hand clockwise: Nionio the dandy; Barba-Yiorgo the goat-herd; Morfonios, the mummy’s boy; and Stavrakas, the urban cowboy. But who has got the goat? Figures from Ergastirio_Skiwn_Kouzaros

Today, she is represented as a modern European woman of impeccable and conservative style.

See who gets the goat and wins her hand, in Karagiozis and the Golden Fleecing, in Greek with English subtitles!!!


To the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros YouTube channel.

Karagiozis paraphernalia available in the Ergastirio_Skiwn_Kouzaros e-shop.

Don’t miss out on their BLACK FRIDAY SALE!